Objętość treningu spadła o połowę, nogi są świeże, a zegarek pokazuje niższe HRV. To nie musi być powód do niepokoju. Dane z badań nad zawodnikami wytrzymałościowymi wskazują, że spadek HRV w okresie odpuszczania przed startem bywa normalny.

Dlaczego intuicja o HRV przed startem bywa błędna

HRV, czyli zmienność rytmu serca, pokazuje m.in., jak działa układ przywspółczulny. Logika amatora brzmi tak: mniej treningu to mniej stresu, więc HRV powinno rosnąć. W okresie odpuszczania (taper) często dzieje się odwrotnie.

Marco Altini, twórca aplikacji HRV4Training, opisuje ten mechanizm na swoim blogu. Po ciężkim bloku tętno spoczynkowe i wysiłkowe bywa obniżone przez zmęczenie. Gdy obciążenie spada, tętno wraca do normy, a HRV razem z nim lekko się obniża.

Altini powołuje się na prace Plewsa i współpracowników (2013) oraz Bellengera i współpracowników (2016). Obie opisują spadek HRV przy zmniejszonym obciążeniu w okresie odpuszczania. Wniosek praktyczny jest prosty: sam spadek liczby na zegarku w tygodniu startu nie jest jeszcze alarmem.

Co pokazało studium przypadku triathlonisty

Najbardziej konkretne dane pochodzą ze studium przypadku jednego zawodnika. Jamie Stanley, Shaun D’Auria i Martin Buchheit opisali je w 2015 roku w „International Journal of Sports Physiology and Performance”. Przez 32 tygodnie sezonu śledzili elitarnego triathlonistę długodystansowego.

Badacze mierzyli ln rMSSD, czyli logarytm wskaźnika zmienności odstępów między uderzeniami serca. Najlepsze starty poprzedzał umiarkowany spadek ln rMSSD w ostatnim tygodniu. Przed słabszymi startami spadek był mały.

W obu przypadkach HRV więc spadało, a różnica dotyczyła skali spadku. Autorzy uznali równoczesny spadek ln rMSSD i ln rMSSD w stosunku do odstępu RR za sygnał dobrej dyspozycji. To jednak jeden zawodnik, więc wynik nie przekłada się automatycznie na każdego.

Kiedy szczyt przychodzi za wcześnie

Trener i fizjolog Alan Couzens opisał na swoim blogu dwóch zawodników w okresie odpuszczania. U obu rosła aktywność układu współczulnego, a słabła przywspółczulnego. U jednego szczyt aktywności współczulnej przyszedł mniej więcej tydzień przed startem, czyli za wcześnie.

Couzens wiązał to z przedstartowym niepokojem, który nie pomógł w wyścigu. Jego rady są praktyczne. Śledź HRV, żeby poznać własny rytm. Nie odpuszczaj za mocno, tylko zachowaj codzienną dawkę ruchu. Zostaw w planie spokojne jednostki tlenowe.

Sen liczy się bardziej niż jeden odczyt

National Sleep Foundation zaleca dorosłym w wieku 18-64 lat od 7 do 9 godzin snu na dobę. To punkt odniesienia także w tygodniu startu. Jedna gorsza noc nie przekreśla jednak przygotowań.

Przykład podaje WHOOP, producent opaski Lionela Sandersa. Przed wygranym startem w IRONMAN 70.3 Teksas w kwietniu 2021 roku Kanadyjczyk spał według tych danych 4 godziny 52 minuty. Powodem była pobudka o 4:30 przed startem o 6:45. Wskaźnik regeneracji spadł do 55%, a mimo to Sanders wygrał.

To nie znaczy, że sen można lekceważyć. Pokazuje tylko, że pojedynczy odczyt nie jest wyrokiem.

Jak czytać trend, a nie pojedynczy poranek

Patrz na średnią z 7 dni, a nie na jeden poranny pomiar. Prace Plewsa i współpracowników pokazują przy tym, że średnia tygodniowa lepiej opisuje adaptację niż wynik z jednego dnia. Do wiarygodnej średniej potrzeba co najmniej trzech ważnych pomiarów w tygodniu.

Porównuj się do własnej linii bazowej, nie do innych zawodników ani do norm z internetu. W Triathlify, które robimy sami, poranna ocena gotowości łączy sen, HRV i tętno spoczynkowe z Garmina. Dochodzi do tego bilans obciążenia i krótki check-in. Gdy te sygnały składają się w problem, plan proponuje zmianę najbliższych dni, a Ty ją przyjmujesz albo odrzucasz.

Umiarkowany spadek HRV w tygodniu startu traktuj jako możliwą normalną reakcję na odpuszczanie. Nie dokładaj z tego powodu dnia wolnego, którego plan nie przewidywał. Couzens przestrzega raczej przed odpuszczaniem zbyt mocnym niż zbyt słabym.

W ostatnich dniach przed startem masz realny wpływ na sen i spokojny ruch, a nie na wykres. Dlatego właśnie na nich skup uwagę, zamiast analizować każdą zmianę liczby na zegarku.