Sezon się skończył i w kalendarzu robi się luźniej. To dobry moment, żeby sprawdzić, jak właściwie odpoczywasz. Phil White opisał w serwisie TrainingPeaks trzy filary regeneracji: fizyczny, psychiczny i społeczny. O pierwszy zapytał dietetyczkę, o dwa pozostałe psychologa sportu. Jego wskazówki dobrze pasują do okresu po sezonie.
Meghann Featherstun jest dyplomowaną dietetyczką i sama biega maratony. Ma za sobą Boston Marathon. „Regeneracja fizyczna jest tak samo ważna jak trening, bo to wtedy organizm adaptuje się do wykonanej pracy”, mówi. Jej zdaniem bez nawodnienia, sodu, węglowodanów, kalorii i białka nie zbudujesz formy w cyklu treningowym.
Regeneracja fizyczna: jedzenie liczone na kilogram
„Całe żywienie w sporcie opiera się na masie ciała”, mówi Featherstun. Dlatego swoje zalecenia podaje w gramach na kilogram.
Po biegu, rowerze albo pływaniu zjedz 0,4–0,55 g białka na kilogram masy ciała. Dołóż 1–2 g węglowodanów na kilogram, żeby odbudować zapasy glikogenu.
Odbudowa glikogenu trwa potem przez kolejne 24 godziny. Przy lekkim treningu potrzebujesz 3–5 g węglowodanów na kilogram, przy ciężkim nawet 8–12 g. Białka organizm nie magazynuje, więc jego podaż też trzeba rozłożyć. Featherstun radzi co najmniej trzy porcje po 20–40 g białka w ciągu dnia.
Nawodnienie: waga przed treningiem i po nim
„Każda cząsteczka, którą zjadasz, musi zostać przetransportowana przez płyn”, tłumaczy Featherstun. Ostrzega też przed „rowem odwodnienia”, czyli deficytem płynów powstałym już w trakcie treningu. Nawet przy dobrym piciu na trasie trzeba potem uzupełnić wodę i elektrolity.
Najprostszy pomiar to ważenie się przed każdym rodzajem treningu i po nim. Różnica pokazuje, ile wody straciłeś, i staje się punktem odniesienia na kolejne sesje. W upale i przy dużej wilgotności pocisz się mocniej, więc wynik trzeba korygować. Krok po kroku opisaliśmy to w tekście o teście tempa pocenia.
Bez ważenia sprawdza się prosta reguła: 600–900 ml wody zaraz po treningu albo zawodach. Sód uzupełnisz słonym jedzeniem albo napojem z elektrolitami. Zarówno ciepło, jak i chłód potrafią stłumić pragnienie, dlatego plan picia ustal z wyprzedzeniem. Pomaga też szklanka wody do każdego posiłku oraz owoce takie jak arbuz i melon.
Sen: chłodno, ciemno i cicho
Sen to jeden z fundamentów regeneracji fizycznej. Featherstun zaleca chłodną, ciemną i cichą sypialnię. Wieczorem pomaga wyciszenie, na przykład medytacja albo czytanie. Do tego dochodzą stałe pory zasypiania i wstawania. Więcej liczb znajdziesz w poradniku, ile snu potrzebuje triathlonista.
To, czy noc zrobiła swoje, widać potem w danych. W Triathlify, naszej aplikacji treningowej, sen, nocne HRV i tętno spoczynkowe wchodzą do codziennej oceny gotowości. Te trzy sygnały pobieramy z Garmina.
Regeneracja psychiczna: postaw linię mety za treningiem
Psycholog sportu Jim Afremow jest współautorem książki „The Daily Champion’s Mind”. Regenerację psychiczną definiuje jako umiejętność pełnego wyjścia z wysiłku, skoro umiesz już w pełni w niego wejść. Jego zdaniem odpoczynek głowy wzmacnia regenerację fizyczną. Jednej nie da się w pełni wykorzystać bez drugiej.
Afremow proponuje trzy kroki. Najpierw postaw linię mety za treningiem: zjedz, napij się, weź prysznic, przebierz się. Ciało i głowa dostają wtedy sygnał, że to koniec. Potem zapytaj siebie, co dzisiejsza sesja potwierdziła w Tobie jako zawodniku. Może to być odporność, opanowanie, odwaga albo umiejętność walki, gdy zrobiło się ciężko. Na końcu ustal, co wymaga doszlifowania i jaką jedną rzecz zabierasz dalej. „Weź lekcję, zostaw bagaż”, mówi psycholog.
Po zawodach reakcje bywają skrajne, dlatego ta praca przydaje się szczególnie po słabszym starcie. „Mówię zawodnikom, żeby nie mylili pierwszej reakcji z najlepszą analizą”, tłumaczy Afremow. Radzi dać wyścigowi trochę czasu. Potem znajdź powody do pewności siebie, użyteczną lekcję i jedną poprawkę na przyszłość. Na koniec zamknij temat. Jeśli te same międzyczasy sprawdziłeś dziesięć razy, kolejne spojrzenie raczej nie zdradzi sekretu szybszego ścigania.
Cel tej pracy to odporność psychiczna. Przegląd z 2022 roku w International Review of Sport and Exercise Psychology opisuje ją jako proces dynamiczny. Chodzi w nim o powrót do normalnego funkcjonowania po stresorach.
Regeneracja społeczna: najmniej znany filar
Trzeci filar to regeneracja społeczna, czyli czas z ludźmi, który pomaga odbić się po treningu i starcie. White przyznaje, że jej mechanizmy wciąż są przedmiotem dyskusji. Mimo to dowodów na jej znaczenie przybywa.
Brazylijscy badacze przepytali 201 sportowców wytrzymałościowych podczas izolacji w pandemii COVID-19. W grupie byli kolarze górscy, biegacze i triathloniści. Izolacja dłuższa niż 10 dni wiązała się ze zmianami w odczuwanej motywacji, stresie i formie fizycznej. Najmocniej odczuli to biegacze.
Drugie badanie ukazało się w 2022 roku w Journal of Functional Morphology and Kinesiology. Objęło 264 sportowców wytrzymałościowych z 11 dyscyplin. Zawodnicy z pierwszej trójki swoich zawodów stosowali wyraźnie więcej metod regeneracji niż pozostali. Częściej wskazywali też spotkania towarzyskie. Badanie pokazuje współwystępowanie, bez dowodu przyczyny.
White przywołuje również Dana Buettnera, autora prac o „niebieskich strefach” (Blue Zones). Ludzie żyjący długo w zdrowiu dobrze jedzą i dużo się ruszają, ale także codziennie spotykają się z innymi. Trzy zasady z listy Buettnera dotyczą relacji. To pierwszeństwo dla rodziny i przyjaciół, wspólnota religijna oraz silna sieć znajomych.
„Właściwi ludzie pomagają Ci wyjść z wyścigu, zamiast Cię w nim trzymać”, mówi Afremow. Czasem potrzebujesz kogoś, kto rozumie, jak bardzo boli słaby występ. Innym razem kogoś, kto posłucha pięć minut, a potem zapyta, gdzie idziecie zjeść. Dobra regeneracja społeczna daje według niego perspektywę i nie każe przestać się przejmować.
Bieganie i kolarstwo to sporty indywidualne, ale zdaniem Afremowa nie muszą być samotne. Psycholog poleca klub biegowy, kolarski albo triathlonowy. Dobra grupa rozumie wczesne pobudki i ciężkie sesje. Zarazem wie, kiedy przestać rozmawiać o tempie, watach i kilometrach. Najlepsze, co mogą dać partnerzy treningowi, to miejsce, w którym przez chwilę nie musisz być sportowcem.
Liczba osób wokół nie ma przy tym znaczenia. Introwertyk może więcej zyskać z dziesięciu spokojnych minut z trenerem, partnerem albo kolegą z treningów. „Czasem jedna osoba w zupełności wystarczy”, mówi Afremow.
Od czego zacząć po sezonie
Każdy filar pomaga osobno, ale według White’a najtrwalszy efekt daje połączenie wszystkich trzech. Oceń uczciwie, jak odpoczywasz teraz. Jeśli brakuje Ci jednego filaru, zacznij właśnie od niego.