Trzeci bieg po kontuzji i znowu to samo. Łydka albo ścięgno Achillesa odpuszczają na pierwszych kilometrach, ale wracają przy dłuższym biegu po rowerze. Trenujesz dalej, bo „nie boli tak jak wcześniej”. Po dwóch tygodniach jesteś w punkcie wyjścia. Decyzję o powrocie opierasz wtedy na sygnale, który mówi mniej, niż się wydaje.

Ból nie mierzy stanu tkanki

Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu (IASP) zmieniło w 2020 roku definicję bólu (Raja i wsp., PAIN, 2020). Według niej ból to nieprzyjemne doznanie czuciowe i emocjonalne. Wiąże się z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek albo jest podobne do takiego doznania. W uwagach do definicji IASP zaznacza, że ból i nocycepcja, czyli sygnał z receptorów bólowych, to dwa różne zjawiska.

Przy ścięgnach widać to wyraźnie. Cook i wsp. (British Journal of Sports Medicine, 2016) wrócili do swojego modelu kontinuum patologii ścięgna. Piszą, że zależność między budową ścięgna, bólem i funkcją wciąż nie jest w pełni poznana. Samo „już nie boli” nie mówi więc, co ścięgno wytrzyma.

Bez bólu nie znaczy sprawna łydka

Najmocniej pokazała to szwedzka grupa Karin Grävare Silbernagel (British Journal of Sports Medicine, 2007). Badała 37 osób z tendinopatią środkowej części ścięgna Achillesa. Po półrocznej rehabilitacji z fizjoterapeutą i kontroli po roku 16 osób nie miało już objawów. Tylko 4 z 16, czyli 25%, odzyskały też pełną funkcję mięśni i ścięgna.

Funkcję sprawdzał zestaw testów: skok z zeskoku, skoki jednonóż oraz wspięcia na palce mierzone mocą i wytrzymałością. Wynik nogi chorej porównywano ze zdrową. Za normę uznawano co najmniej 90% wyniku zdrowej strony we wszystkich testach. Trzy czwarte osób bez objawów tej normy nie spełniło.

Dla triathlonisty wniosek jest praktyczny. Zanim dołożysz zakładkę, czyli bieg zaraz po rowerze, sprawdź łydkę testem, a nie samopoczuciem. Jak obciążać samo ścięgno w rehabilitacji, opisywaliśmy w tekście o protokołach dla ścięgna Achillesa.

Zasada 10 procent to za mało

Reguła „nie zwiększaj kilometrażu o więcej niż 10% tygodniowo” daje jedną liczbę do pilnowania. Frandsen i wsp. (British Journal of Sports Medicine, 2025) śledzili przez 18 miesięcy 5205 biegaczy, którzy rejestrowali treningi zegarkami Garmin. Zmiana kilometrażu z tygodnia na tydzień nie wiązała się tam z ryzykiem urazu.

Wiązał się z nim pojedynczy bieg dłuższy o ponad 10% od najdłuższego biegu z poprzednich 30 dni. Gdy ten bieg był ponad dwa razy dłuższy, wskaźnik urazów rósł 2,28 raza względem grupy odniesienia. Badanie dotyczyło biegaczy ogółem, nie osób po kontuzji. Szerzej pisaliśmy o nim w tekście o najdłuższym biegu i ryzyku urazu.

Jedna liczba i tak nie wyjaśni całego ryzyka. Correia i wsp. (Journal of Sport and Health Science, 2024) zebrali 13 przeglądów systematycznych. Wskazali kilka grup czynników: cechy treningu, zdrowie i styl życia oraz budowę ciała i biomechanikę. Autorzy zastrzegają, że jakość wszystkich tych przeglądów oceniono jako niską albo krytycznie niską.

Trzy etapy powrotu do sportu

Konsensus z Bernu (Ardern i wsp., British Journal of Sports Medicine, 2016) podsumował pierwszy Światowy Kongres Fizjoterapii Sportowej. Opisuje on powrót jako ciągły proces, który biegnie równolegle z rehabilitacją. Ma trzy etapy:

  • powrót do uczestnictwa: trenujesz, ale jeszcze nie startujesz albo działasz poniżej docelowego poziomu;
  • powrót do sportu: wracasz do swojej dyscypliny, ale bez dawnej dyspozycji;
  • powrót do dyspozycji: osiągasz poziom sprzed urazu albo wyższy.

Start na drugim etapie z definicji nie jest walką o dawny wynik. Jeśli szukasz krótkiego dystansu na pierwszy start po przerwie, w naszym kalendarzu zawodów kalendarztriathlonowy.pl wybierzesz imprezę według dystansu, np. 1/8 IM albo sprint, i według miesiąca.

Według konsensusu decyzję o przejściu dalej podejmują wspólnie klinicysta, zawodnik i trener. Ten tekst nie zastępuje diagnozy: plan powrotu po urazie ustala lekarz albo fizjoterapeuta.

Pięć warunków przed pierwszym biegiem

Konkretne kryteria podaje przegląd zakresowy George, Sheerin i Reid (Sports Medicine, 2024). Objął 50 publikacji o powrocie do biegania po przeciążeniowym urazie kości piszczelowej. Przed pierwszym biegiem autorzy wymieniają pięć warunków:

  • kość nie boli przy ucisku;
  • marsz jest bezbolesny;
  • przy urazach wysokiego ryzyka badanie obrazowe potwierdza gojenie;
  • testy siły i funkcji są zaliczone;
  • znasz czynniki, które doprowadziły do urazu.

Sam powrót ma być indywidualny i stopniowy. Często zaczyna się od marszobiegu. Najpierw rośnie dystans, potem tempo i intensywność, a objawy decydują o kolejnym kroku. Autorzy oceniają te zalecenia jako oparte na słabych dowodach (poziom IV), bo przeważały w nich przeglądy i komentarze kliniczne.

Infografika: pięć warunków przed pierwszym biegiem po urazie kości piszczelowej, zasady progresji i monitorowania bólu oraz test łydki z normą 90 procent
Grafika: triathlon.info.pl

Dziennik bólu i test łydki

Przy tendinopatii Achillesa zespół Silbernagel stosuje model monitorowania bólu. Opisują go Sprague i wsp. (Pilot and Feasibility Studies, 2021). Ból w trakcie aktywności lub tuż po niej nie powinien przekraczać 5 w skali 0–10. Następnego ranka ma wrócić do poziomu sprzed treningu.

W randomizowanym badaniu Silbernagel i wsp. (American Journal of Sports Medicine, 2007) 38 pacjentów z tendinopatią Achillesa podzielono na dwie grupy. Pierwsza dalej biegała i skakała według tego modelu, druga przerwała takie obciążenia na 6 tygodni. Obie grupy poprawiły się podobnie, bez wyraźnej różnicy w wynikach.

Dziennik pomaga trzymać się tej reguły. Po każdym biegu zapisujesz dystans oraz ból w trakcie, zaraz po treningu i następnego ranka. Raz na jakiś czas dokładasz test: wspięcia na palce i skoki na jednej nodze, porównane ze zdrową stroną. Noga po urazie poniżej 90% wyniku zdrowej nie spełnia kryterium z badania z 2007 roku, nawet gdy nic nie boli. Gdy ból do rana nie wraca do poziomu wyjściowego, umów się z fizjoterapeutą, zamiast dokładać kilometry.